Przygotowanie do egzaminów ECDL – teoria do modułu III

Obowiązujący zakres materiału niezbędny do opanowania przed przystąpieniem do egzaminu znajduje się w SYLLABUSIE - wersji 5.0 (plik Adobe Reader).

Materiały do modułu III wspomagające opanowanie i utrwalenie wiedzy teoretycznej niezbędnej do zdania egzaminu z modułu III. Przetwarzanie tekstów.

Materiał do egzaminu z modułu III

Informacje zawarte w niniejszym materiale zostały opracowane na podstawie treści zawartych w:

Wikipedia – wolna encyklopedia: http://pl.wikipedia.org/,
Grażyna Koba. Podręcznik: Informatyka. Podstawowe tematy. Nowe wydanie. Rok wydania: 2009,
Szkolny Leksykon Informatyczny: http://www.wsipnet.pl/sli/,
M. Kopertowska – Tomczak. Przetwarzanie tekstów. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009..
Syllabus_5.pdf i inne źródła.
Pomoc programu Microsoft Word 2007.

Dokument tekstowy to dokument utworzony za pomocą edytora tekstów, np.: Microsoft Word, OpenOffice.org Writer.

Akapit (ang. paragraph),
Wydzielony fragment tekstu, na ogół zawierający tematycznie wyodrębnioną i spójną całość. Naciśnięcie klawisz Enter kończy jeden akapit i zaczyna następny.
Akapit wyróżnia się przez wcięcie jego pierwszego wiersza lub przez większe odstępy przed pierwszym wierszem i po ostatnim wierszu. Edytor tekstu zawiera funkcje umożliwiające opracowanie techniczne całego akapitu, w którym znajduje się kursor tekstowy, np. wcięć, odstępu między wierszami, rodzaju i wielkości czcionki itd. W edytorach można również numerować i wypunktowywać akapity.
Wiersze akapitu mogą mieć wcięcie, czyli być przesunięte względem lewego lub prawego marginesu strony.
Pierwszy wiersz akapitu może mieć wcięcie z lewej strony inne, niż pozostałe wiersze tego akapitu.

Ręczny podział wiersza
Naciśnięcie klawiszy Shift + Enter powoduje przejście do nowego wiersza bez tworzenia nowego akapitu.

Znaki diakrytyczne (gr. diakritikós – odróżniający) – znaki graficzne (kropki, ogonki, kreski) używane w alfabetach i innych systemach pisma, umieszczane nad, pod literą, obok lub wewnątrz niej, zmieniające artykulację tej litery i tworzące przez to nową literę.
W języku polskim litery ze znakami diakrytycznymi to: ą, ć, ę, ł, ń, ó, ś, ź, ż.

Formatowanie tekstu to m. in.

wybranie atrybutów tekstu – np. pogrubiony, pochylony (kursywa), podkreślony, przekreślony (Narzędzia główne | Czcionka),
ustawienie w tekście wcięć, odstępów między wierszami (interlinii) i odstępów miedzy akapitami (Narzędzia główne | Akapit),
ustalenie sposobu wyrównania tekstu miedzy marginesami – justowanie, wyśrodkowanie, wyrównanie do lewego albo do prawego marginesu (Narzędzia główne | Akapit),
ustalenie parametrów czcionek, m. in. rodzaju, rozmiaru (wielkości w punktach), koloru i innych efektów (Narzędzia główne | Czcionka).

Justowanie tekstu to wyrównanie wierszy jednocześnie do lewej i prawej strony pozwalające na optymalne, z punktu widzenia czytelności, rozłożenie wyrazów w akapicie. Stosując justowanie akapitów otrzymujemy tekst zwarty i elegancki.

Podstawowe zasady pisania tekstu:

W oknie dokumentu tekstowego kursor tekstowy wyznacza miejsce, od którego można rozpocząć pisanie. Po otwarciu nowego dokumentu znajduje się on w lewym górnym rogu, czyli na początku pierwszego wiersza dokumentu.
Kursor tekstowy można przemieszczać za pomocą myszy lub klawiszy sterujących (w obrębie utworzonego tekstu).
Długość jednego wiersza tekstu standardowo jest tak ustawiona ( np. na 16 cm ), żeby mieścił się on na kartce formatu A4 – z zachowaniem odpowiednich marginesów (2,5 cm) z lewej i prawej strony. Na linijce można ustawić też inną długość wiersza.
Gdy tekst nie mieści się w jednym wierszu, wówczas automatycznie jest przenoszony do wiersza następnego.
Między wyrazami powinna się znajdować tylko jedna spacja.
Za pomocą klawiatury można wprowadzać litery, w tym litery ze znakami diakrytycznymi, cyfry, znaki interpunkcyjne i inne, np. ?, !, $, &, #, (,). Naciśnięcie klawisza spacji lub klawisza Enter (znaku akapitu) to również wprowadzenie znaku, chociaż niewidocznego.
Spacja, w tym spacja twarda, znak akapitu i znak tabulacji to tzw. „znaki białe”, niedrukowane, czyli niewidoczne na wydruku. W dokumencie tekstowym zobaczymy je po naciśnięciu przycisku ze znakiem akapitu ¶. Spacja to kropka w połowie wysokości wiersza, spacja twarda to małe kółeczko, znak tabulacji to strzałka w prawo.
Jeśli wyrazy oddzielone są znakiem interpunkcyjnym, to spację stawia się zawsze po znaku, nigdy przed nim. Ta uwaga dotyczy wszystkich znaków interpunkcyjnych – także znaków zapytania i wykrzykników. Jeśli tekst ujęty jest w nawiasy, to nie oddzielamy go od nich spacjami. Tekst jest „przyklejony” do nawiasów.

Malarz formatów (Narzędzia główne) jest narzędziem usprawniającym formatowanie tekstu. Umożliwia skopiowanie zazwyczaj wszystkich parametrów formatowania wybranego fragmentu tekstu (wyrazu, kilku wyrazów, akapitu) i zastosowanie go do innego fragmentu.

Dzielenie wyrazów – opcja umożliwiająca włączenie dzielenia wyrazów, co pozwala edytorowi tekstu na dzielenie wierszy miedzy sylabami wyrazów. Dzielenie wyrazów jest stosowane w książkach i czasopismach w celu uzyskania bardziej równomiernych odstępów między wyrazami (Układ strony | Dzielenie wyrazów).

Style
Do formatowania czcionki i akapitu można również stosować style (Narzędzia główne | Style). Styl to nazwany zbiór parametrów formatowanych czcionek lub / i akapitu. Niektóre style są wbudowane w edytor i dostępne bezpośrednio po jego instalacji, inne trzeba samodzielnie definiować.

Tabulatory
Tabulatorów ((Narzędzia główne | Akapit | Tabulatory) używa się do przesuwania tekstu w określone miejsce wiersza tekstu, głównie do umieszczania tekstu w kolumnach, gdy nie stosuje się zapisu w tabeli.

Szybkie wyszukiwanie słów i znaków
Edytory tekstu umożliwiają wyszukiwanie słów, pojedynczych znaków i dowolnych ciągów znaków. Aby szybko znaleźć wyraz, znak lub ciąg znaków, usunąć je albo zamienić na inne, należy wybrać opcję Znajdź (Ctrl + F) lub Zamień (Ctrl + H).
Można również automatycznie wyszukać i zamienić znaki niedrukowane, np. spację na twardą spację. Możliwość zamiany znaków pozwala usuwać niepotrzebne spacje np. przed znakami interpunkcyjnymi, znaczniki akapitu lub inne znaki.

Tabele
Edytory tekstu (Word, Writer) umożliwiają wstawianie lub rysowanie tabel. Do dokumentu tekstowego można również wstawić tabelę wykonaną w innym programie (np. w arkuszu kalkulacyjnym) lub skopiowaną ze strony internetowej (nie zawsze).

Po wstawieniu tabeli można:

zmieniać szerokość kolumn i wysokość wierszy (Właściwości tabeli),
dodawać nowe wiersze i kolumny,
usuwać wiersze, kolumny lub komórki,
dzielić lub scalać komórki (menu kontekstowe).

Tabela składa się z komórek, które można formatować, np:

ustalać parametry czcionki,
wyrównać tekst w komórce i określić kierunek tekstu (menu kontekstowe).

Można również zmieniać obramowanie komórek i cieniować je czyli zmieniać kolor tła (Obramowanie i cieniowanie).

Do komórek tabeli można wstawić tekst i liczby, rysunki, obiekty ClipArt, hiperłącza, wzory matematyczne.